آموزش کوبرنتیز (Kubernetes) برای مبتدیها؛ از Pod تا Service
آموزش کوبرنتیز از پایه: معماری کلاستر، Pod، Deployment و Service به زبان ساده، بههمراه ساخت اولین کلاستر محلی با kind و استقرار یک اپلیکیشن نمونه.

فهرست مطالب
- کوبرنتیز چیست و چه مشکلی را حل میکند؟
- معماری کلاستر در یک نگاه
- مفاهیم پایهای که باید بشناسید
- آموزش کوبرنتیز در عمل: اولین کلاستر با kind
- اولین Deployment
- Service و دسترسی به اپلیکیشن
- خودترمیمی، بهروزرسانی و بازگشت به نسخه قبل
- تنظیمات و اطلاعات حساس با ConfigMap و Secret
- دستورهای عیبیابی که هر روز لازم دارید
- نکته برای توسعهدهندگان در ایران
- کی کوبرنتیز لازم نیست؟
- قدم بعدی
آموزش کوبرنتیز معمولاً با انبوهی از اصطلاح شروع میشود و همین، خیلیها را پیش از رسیدن به اولین استقرار خسته میکند. در این راهنما Kubernetes را از ایده اصلیاش توضیح میدهیم، مفاهیم پایه را یکییکی باز میکنیم و بعد یک وبسرور nginx را با سه نسخه روی کلاستری اجرا میکنیم که روی لپتاپ خودتان ساختهاید.
خلاصه در یک نگاه
- Kubernetes وضعیت مطلوب را از شما میگیرد و مدام وضعیت واقعی را به آن نزدیک میکند.
- Pod کوچکترین واحد اجراست؛ Deployment آن را مدیریت و Service در دسترسش میکند.
- با kind میتوانید یک کلاستر کامل را روی لپتاپ اجرا کنید.
- برای پروژههای کوچک، Docker Compose اغلب انتخاب سادهتر و کافی است.
کوبرنتیز چیست و چه مشکلی را حل میکند؟
Kubernetes (کوبرنتیز، که گاهی «کوبرنیتیز» هم نوشته میشود، یا به اختصار k8s) یک سکوی اورکستراسیون کانتینر (Container Orchestration) متنباز است. اگر با کانتینرها آشنا نیستید، اول آموزش Docker برای توسعهدهندگان را بخوانید؛ Kubernetes روی همان مفاهیم بنا شده است.
فرض کنید اپلیکیشن شما در ده کانتینر روی پنج سرور اجرا میشود. کدام کانتینر روی کدام سرور برود؟ اگر سروری خاموش شد چه کسی کانتینرهایش را جای دیگری بالا بیاورد؟ نسخه جدید را چطور بدون قطعی منتشر کنیم؟ Kubernetes برای همین پرسشها ساخته شده است.
ایده مرکزی آن وضعیت مطلوب (Desired State) است. شما در یک فایل YAML مینویسید «سه نسخه از این ایمیج همیشه در حال اجرا باشد». کنترلرهای Kubernetes در یک حلقه دائمی وضعیت واقعی را با این توصیف مقایسه و اختلاف را برطرف میکنند. مستندات رسمی Kubernetes قابلیتهایی مثل کشف سرویس و توزیع بار، انتشار و بازگشت خودکار نسخهها، خودترمیمی (Self-healing)، مدیریت Secret و مقیاسپذیری افقی را از جمله امکانات اصلی آن برمیشمارد.
همین مستندات تأکید میکند Kubernetes یک سکوی کامل PaaS نیست: کد را build نمیکند، پایگاه داده و صف پیام در اختیارتان نمیگذارد و ابزار لاگ و پایش را هم تحمیل نمیکند.
معماری کلاستر در یک نگاه
هر کلاستر (Cluster) از دو بخش تشکیل شده است:
- لایه کنترل (Control Plane): مغز کلاستر. شامل
kube-apiserver(درگاه همه درخواستها)،etcd(پایگاه داده کلید-مقدار وضعیت کلاستر)،kube-scheduler(انتخاب Node مناسب برای هر Pod) وkube-controller-manager(حلقههای کنترل). - Nodeها: ماشینهایی که بار کاری واقعی را اجرا میکنند. روی هر Node،
kubeletاجرای Podها را تضمین میکند، یک Container Runtime مثل containerd کانتینرها را اجرا میکند وkube-proxyقواعد شبکه Serviceها را اعمال میکند.
شما تقریباً همیشه فقط با API Server حرف میزنید؛ معمولاً از طریق ابزار خط فرمان kubectl.
مفاهیم پایهای که باید بشناسید
| مفهوم | توضیح کوتاه |
|---|---|
| Pod | کوچکترین واحد اجرا؛ یک یا چند کانتینر با IP و فضای ذخیرهسازی مشترک |
| Deployment | تعداد نسخههای Pod را ثابت نگه میدارد و بهروزرسانی تدریجی را مدیریت میکند |
| ReplicaSet | لایه زیرین Deployment که تعداد Podها را تضمین میکند؛ معمولاً مستقیم با آن کار نمیکنید |
| Service | نام و IP پایدار برای گروهی از Podها و توزیع ترافیک بین آنها |
| Ingress / Gateway API | مسیریابی ترافیک HTTP از بیرون کلاستر به Serviceها |
| ConfigMap و Secret | نگهداری تنظیمات و اطلاعات حساس جدا از ایمیج |
| Namespace | تقسیم منطقی کلاستر بین تیمها یا محیطها |
| PersistentVolumeClaim | درخواست فضای ذخیرهسازی پایدار برای دادههایی که نباید با Pod از بین بروند |
Labelها هم نقش کلیدی دارند: برچسبهای کلید-مقداری مثل app: web که Deployment و Service با آنها Podهای خودشان را پیدا میکنند.
آموزش کوبرنتیز در عمل: اولین کلاستر با kind
ابزار kind (مخفف Kubernetes in Docker) هر Node را به شکل یک کانتینر اجرا میکند و برای یادگیری و تست ایدهآل است. طبق صفحه ابزارهای Kubernetes، kind به Docker یا Podman نیاز دارد. پس از نصب kind و kubectl:
kind create cluster --name devna-lab
kubectl cluster-info --context kind-devna-lab
kubectl get nodes
اگر وضعیت Node برابر Ready بود، کلاستر آماده است. گزینه دیگر برای شروع، minikube است که امکانات افزونهای بیشتری دارد.
اولین Deployment
فایل web.yaml را بسازید:
apiVersion: apps/v1
kind: Deployment
metadata:
name: web
labels:
app: web
spec:
replicas: 3
selector:
matchLabels:
app: web
template:
metadata:
labels:
app: web
spec:
containers:
- name: web
image: nginx:1.28-alpine
ports:
- containerPort: 80
resources:
requests:
cpu: 50m
memory: 64Mi
limits:
memory: 128Mi
readinessProbe:
httpGet:
path: /
port: 80
periodSeconds: 5
---
apiVersion: v1
kind: Service
metadata:
name: web
labels:
app: web
spec:
type: ClusterIP
selector:
app: web
ports:
- port: 80
targetPort: 80
چند نکته در این فایل:
selector.matchLabelsدر Deployment باید باlabelsقالب Pod یکی باشد؛ در غیر این صورت API Server فایل را رد میکند.resources.requestsبه Scheduler میگوید هر Pod چقدر منابع لازم دارد وlimitsسقف حافظه را تعیین میکند.readinessProbeباعث میشود Pod فقط وقتی ترافیک بگیرد که واقعاً آماده پاسخ است.
فایل را اعمال کنید و نتیجه را ببینید:
kubectl apply -f web.yaml
kubectl get deployments,pods,services -l app=web
kubectl rollout status deployment/web
Service و دسترسی به اپلیکیشن
Service از نوع ClusterIP (نوع پیشفرض) فقط از داخل کلاستر در دسترس است. مستندات Service سه نوع رایج دیگر را هم معرفی میکند: NodePort روی یک پورت ثابت هر Node، LoadBalancer با load balancer ارائهدهنده ابری و ExternalName برای نگاشت به یک نام DNS بیرونی. برای آزمایش محلی، سادهترین راه port-forward است:
kubectl port-forward service/web 8080:80
حالا http://localhost:8080 را باز کنید. درون کلاستر هم هر Pod در همان Namespace میتواند با نام کوتاه web به این سرویس برسد و Podهای Namespaceهای دیگر با نام کامل web.default.svc.cluster.local.
خودترمیمی، بهروزرسانی و بازگشت به نسخه قبل
یکی از Podها را عمداً حذف کنید:
POD=$(kubectl get pods -l app=web -o jsonpath='{.items[0].metadata.name}')
kubectl delete pod "$POD" --wait=false
kubectl get pods -l app=web --watch
میبینید که Deployment بلافاصله یک Pod جدید میسازد تا تعداد به سه برگردد. این همان حلقه وضعیت مطلوب در عمل است. حالا نسخه ایمیج را عوض کنید، تعداد را تغییر دهید یا به نسخه قبل برگردید:
kubectl set image deployment/web web=nginx:1.29-alpine
kubectl rollout status deployment/web
kubectl rollout history deployment/web
kubectl rollout undo deployment/web
kubectl scale deployment/web --replicas=5
Deployment بهطور پیشفرض از راهبرد RollingUpdate استفاده میکند: Podهای جدید را کمکم بالا میآورد و قدیمیها را پس از آماده شدن جدیدها حذف میکند؛ بنابراین کاربر قطعی حس نمیکند.
تنظیمات و اطلاعات حساس با ConfigMap و Secret
تنظیمات اپلیکیشن نباید داخل ایمیج باشد؛ یک ایمیج باید بتواند در محیط تست و عملیاتی با تنظیمات متفاوت اجرا شود. Kubernetes برای این کار ConfigMap (تنظیمات عادی) و Secret (اطلاعات حساس) دارد:
kubectl create configmap web-config --from-literal=APP_MODE=production
kubectl create secret generic web-secret --from-literal=API_KEY=change-me
سپس در بخش کانتینرِ مانیفست (همسطح ports)، هر دو را بهصورت متغیر محیطی وارد کنید و فایل را دوباره با kubectl apply -f web.yaml اعمال کنید:
envFrom:
- configMapRef:
name: web-config
- secretRef:
name: web-secret
یک نکته مهم: مقدار Secret بهطور پیشفرض فقط با base64 کدگذاری میشود و این رمزنگاری نیست. در کلاستر واقعی، رمزنگاری etcd را فعال کنید، دسترسی به Secretها را با RBAC محدود کنید و فایلهای حاوی Secret را در Git قرار ندهید.
دستورهای عیبیابی که هر روز لازم دارید
| دستور | کاربرد |
|---|---|
kubectl describe pod <name> |
رویدادها و علت گیر کردن Pod، مثل خطای دریافت ایمیج |
kubectl logs <pod> -f |
دنبال کردن لاگ کانتینر |
kubectl logs <pod> --previous |
لاگ اجرای قبلی کانتینری که ریاستارت شده |
kubectl exec -it <pod> -- sh |
باز کردن شل داخل کانتینر |
kubectl get events --sort-by=.metadata.creationTimestamp |
رویدادهای اخیر کلاستر به ترتیب زمان |
دو وضعیت رایج که مبتدیها زیاد میبینند: ImagePullBackOff یعنی ایمیج دریافت نشده (نام اشتباه یا رجیستری در دسترس نیست) و CrashLoopBackOff یعنی کانتینر بالا میآید و بلافاصله از کار میافتد؛ جواب دومی تقریباً همیشه در kubectl logs --previous است.
نکته برای توسعهدهندگان در ایران
Docker Hub در پیام خطای ۴۰۳ خود اعلام کرده است که برای رعایت مقررات کنترل صادرات آمریکا، IPهای واقع در چند کشور از جمله ایران را مسدود میکند. این سیاست ممکن است در طول زمان تغییر کند، پس پیش از هر چیز دسترسی شبکه خودتان را آزمایش کنید. ایمیج Node در kind (kindest/node) و ایمیجهای nginx همین آموزش هم از Docker Hub دریافت میشوند. راه عملی، استفاده از میرورهای معتبر رجیستری یا نگهداشتن ایمیجهای موردنیاز در رجیستری خصوصی تیم است. ایمیجی را که خودتان ساختهاید میتوانید بدون هیچ رجیستری مستقیم وارد kind کنید:
kind load docker-image my-app:1.0 --name devna-lab
در این حالت در مانیفست، imagePullPolicy: IfNotPresent بگذارید و برچسب latest به کار نبرید تا Kubernetes سراغ دانلود دوباره نرود.
وقتی کارتان با کلاستر آزمایشی تمام شد، آن را پاک کنید:
kind delete cluster --name devna-lab
کی کوبرنتیز لازم نیست؟
Kubernetes پیچیدگی عملیاتی واقعی دارد: شبکه، ذخیرهسازی، ارتقای نسخه کلاستر و امنیت. اگر یک اپلیکیشن با یک پایگاه داده روی یک یا دو سرور دارید، Docker Compose همراه با یک ریورس پراکسی nginx معمولاً سادهتر، ارزانتر و کافی است. Kubernetes وقتی ارزشش را نشان میدهد که چند سرویس، چند تیم، نیاز به مقیاس خودکار یا استقرار مکرر بدون قطعی دارید.
قدم بعدی
مسیر پیشنهادی بعد از این راهنما: ساخت خودکار ایمیج با CI/CD در GitHub Actions، آشنایی با Helm برای بستهبندی مانیفستها و Ingress یا Gateway API برای ترافیک بیرونی. برای دیدن اینکه پروژه با چه سرعتی پیش میرود، تازههای Kubernetes 1.37 را هم مرور کنید.




دیدگاهها
دیدگاهها پس از بررسی تحریریه منتشر میشوند. توهین، تبلیغ و لینکهای بیربط حذف میشوند؛ نقد فنی و مستند همیشه خوشآمد است.
هنوز کسی چیزی ننوشته. اولین دیدگاه را شما ثبت کنید.