آموزش ریورس پراکسی nginx با HTTPS، WebSocket و توزیع بار
آموزش ریورس پراکسی nginx روی Ubuntu: قرار دادن اپلیکیشن پشت nginx، هدرهای درست، WebSocket، گواهی رایگان HTTPS و توزیع بار، با پیکربندی آماده.

فهرست مطالب
ریورس پراکسی nginx یکی از رایجترین راههای انتشار یک اپلیکیشن وب روی سرور لینوکسی است: nginx درخواستهای اینترنت را روی پورتهای ۸۰ و ۴۴۳ میگیرد و آنها را به اپلیکیشن شما که روی یک پورت داخلی اجرا میشود میرساند. در این آموزش یک اپلیکیشن Node.js را پشت nginx میگذاریم، هدرهای لازم را تنظیم میکنیم و HTTPS، WebSocket و توزیع بار را هم اضافه میکنیم.
خلاصه در یک نگاه
- اپلیکیشن فقط روی
127.0.0.1گوش بدهد و nginx تنها دروازه عمومی باشد.- هدرهای
Host،X-Forwarded-ForوX-Forwarded-Protoرا به اپلیکیشن بفرستید.- برای WebSocket هدرهای
UpgradeوConnectionرا صریحاً بفرستید.- گواهی HTTPS را با Certbot بگیرید و تمدید خودکار را آزمایش کنید.
- پیش از هر reload، دستور
nginx -tرا اجرا کنید.
ریورس پراکسی چیست و چرا nginx؟
ریورس پراکسی (Reverse Proxy) سروری است که جلوی سرویسهای شما میایستد و از طرف آنها به کاربر پاسخ میدهد. کاربر فقط nginx را میبیند و از اینکه پشت آن یک اپلیکیشن Node.js، پایتون یا Go اجرا میشود خبر ندارد.
این لایه اضافه چند مزیت مشخص دارد:
- خاتمه TLS (TLS Termination): گواهی HTTPS یک جا مدیریت میشود و اپلیکیشن درگیر رمزنگاری نیست.
- یک ورودی برای چند سرویس: چند دامنه یا مسیر روی یک سرور، هرکدام به اپلیکیشن خودش.
- توزیع بار (Load Balancing): ترافیک بین چند نمونه از اپلیکیشن پخش میشود.
- محافظت و کارایی: محدودیت نرخ درخواست، فشردهسازی و سرو کردن مستقیم فایلهای استاتیک.
nginx (که در فارسی بیشتر «انجینایکس» تلفظ میشود) به دلیل مصرف حافظه کم، پیکربندی خوانا و مستندات دقیق، یکی از پرکاربردترین گزینهها برای این نقش است.
نصب nginx روی Ubuntu
فرض ما یک سرور Ubuntu امنشده است؛ اگر هنوز این کار را نکردهاید، اول راهنمای راهاندازی امن سرور Ubuntu را دنبال کنید. برای کار راحت با ترمینال هم دستورات لینوکس برای برنامهنویسان مرجع خوبی است. مخزن رسمی Ubuntu 26.04 LTS نسخه 1.28 از nginx را ارائه میکند:
sudo apt update
sudo apt install -y nginx
sudo ufw allow 'Nginx Full'
systemctl status nginx --no-pager
پروفایل Nginx Full پورتهای ۸۰ و ۴۴۳ را در فایروال باز میکند. حالا اگر IP سرور را در مرورگر باز کنید، صفحه پیشفرض nginx را میبینید.
اپلیکیشن نمونه پشت پراکسی
فرض کنید یک API ساده Node.js روی پورت ۳۰۰۰ دارید. نکته امنیتی مهم این است که اپلیکیشن فقط روی رابط محلی گوش بدهد تا کسی نتواند nginx را دور بزند:
const http = require("node:http");
const server = http.createServer((req, res) => {
res.writeHead(200, { "Content-Type": "application/json" });
res.end(JSON.stringify({ ok: true, ip: req.headers["x-real-ip"] || null }));
});
server.listen(3000, "127.0.0.1", () => {
console.log("App listening on http://127.0.0.1:3000");
});
با node server.js اجرایش کنید و با curl http://127.0.0.1:3000 مطمئن شوید پاسخ میدهد. در محیط عملیاتی، اپلیکیشن را با systemd یا یک کانتینر Docker مدیریت کنید تا پس از ریبوت خودکار بالا بیاید.
پیکربندی ریورس پراکسی nginx
در Ubuntu، پیکربندی هر سایت در /etc/nginx/sites-available/ نوشته و با یک لینک در sites-enabled فعال میشود. فایل app.example.com را بسازید:
sudo nano /etc/nginx/sites-available/app.example.com
map $http_upgrade $connection_upgrade {
default upgrade;
'' close;
}
server {
listen 80;
listen [::]:80;
server_name app.example.com;
client_max_body_size 10m;
location / {
proxy_pass http://127.0.0.1:3000;
proxy_http_version 1.1;
proxy_set_header Host $host;
proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
proxy_set_header Upgrade $http_upgrade;
proxy_set_header Connection $connection_upgrade;
proxy_read_timeout 60s;
}
}
سایت را فعال، پیکربندی را آزمایش و فقط در صورت موفقیت nginx را reload کنید:
sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/app.example.com /etc/nginx/sites-enabled/
sudo nginx -t && sudo systemctl reload nginx
curl -H "Host: app.example.com" http://127.0.0.1/
دستور reload برخلاف restart اتصالهای فعلی را قطع نمیکند. اگر nginx -t خطا بدهد، nginx با پیکربندی قبلی به کارش ادامه میدهد و چیزی از دست نمیرود.
هر هدر چه کاری میکند؟
| هدر | کاربرد |
|---|---|
Host |
نام دامنه اصلی درخواست؛ برای ساخت لینکها و مسیریابی در اپلیکیشن |
X-Real-IP |
IP کاربر؛ بدون آن اپلیکیشن همه درخواستها را از 127.0.0.1 میبیند |
X-Forwarded-For |
زنجیره IPها وقتی چند پراکسی پشت هم هستند |
X-Forwarded-Proto |
اینکه درخواست اصلی HTTP بوده یا HTTPS؛ برای جلوگیری از حلقه ریدایرکت |
Upgrade و Connection |
ارتقای اتصال به WebSocket |
اپلیکیشن باید به این هدرها «اعتماد» کند؛ مثلاً در Express با app.set("trust proxy", "loopback"). فقط به پراکسیای اعتماد کنید که واقعاً جلوی اپلیکیشن است، وگرنه هر کاربری میتواند IP جعلی بفرستد.
نکته ظریف اسلش در proxy_pass
وقتی proxy_pass فقط آدرس و پورت دارد، مسیر درخواست بدون تغییر ارسال میشود. اگر بعد از پورت یک URI (حتی فقط /) بنویسید، بخشی از مسیر که با location تطبیق خورده جایگزین میشود:
# /api/users -> http://127.0.0.1:4000/users
location /api/ {
proxy_pass http://127.0.0.1:4000/;
}
بیشتر خطاهای «۴۰۴ پشت پراکسی» از همین تفاوت کوچک میآید.
پشتیبانی از WebSocket
WebSocket با یک درخواست HTTP شروع میشود که هدر Upgrade دارد. این هدر «hop-by-hop» است و nginx بهطور پیشفرض آن را به سرویس پشتی نمیفرستد. بلوک map در بالای فایل، طبق الگوی مستندات رسمی nginx، مقدار Connection را برای درخواستهای WebSocket برابر upgrade و برای بقیه close میگذارد. بلوک map باید در سطح http باشد؛ فایلهای sites-enabled در Ubuntu داخل همین سطح خوانده میشوند، پس جای فعلیاش درست است. فقط دقت کنید هر map با یک نام متغیر، یک بار در کل پیکربندی تعریف شود.
خط proxy_http_version 1.1 هم لازم است: WebSocket روی HTTP/1.1 کار میکند و طبق مستندات ماژول proxy، nginx تا پیش از نسخه 1.29.7 بهطور پیشفرض با HTTP/1.0 به سرویس پشتی وصل میشد. نسخه 1.28 که در مخزن Ubuntu 26.04 است هنوز همین رفتار را دارد، پس این خط را صریح بنویسید.
اگر اتصال WebSocket شما بیش از ۶۰ ثانیه بدون پیام میماند، proxy_read_timeout را بیشتر کنید یا در اپلیکیشن پیام ping دورهای بفرستید.
HTTPS رایگان با Let's Encrypt و Certbot
ابتدا رکورد DNS دامنه را به IP سرور اشاره دهید. سپس طبق دستورالعمل رسمی Certbot آن را نصب کنید و گواهی بگیرید:
sudo snap install --classic certbot
sudo ln -s /snap/bin/certbot /usr/local/bin/certbot
sudo certbot --nginx -d app.example.com
sudo certbot renew --dry-run
Certbot بلوک server را پیدا میکند، بخش listen 443 ssl و مسیر گواهی را اضافه میکند و در صورت تمایل، HTTP را به HTTPS ریدایرکت میکند. اگر snap در دسترس نیست، بستههای certbot و python3-certbot-nginx از مخزن Ubuntu هم همین کار را میکنند.
پس از صدور گواهی میتوانید در بلوک ۴۴۳ دستور http2 on; را اضافه کنید (از nginx 1.25.1 به بعد پشتیبانی میشود) و دوباره nginx -t و reload را اجرا کنید.
نکته برای سرورهای داخل ایران: اعتبارسنجی پیشفرض Let's Encrypt (چالش HTTP-01) به دسترسی سرورهای Let's Encrypt به پورت ۸۰ شما نیاز دارد. اگر سرور پشت CDN است یا دسترسی بینالمللی ورودی آن محدود است، ممکن است این مرحله شکست بخورد. در این حالت چالش DNS-01 یا گواهیای که CDN شما صادر میکند گزینه جایگزین است.
توزیع بار با upstream
وقتی چند نمونه از اپلیکیشن دارید، آنها را در یک بلوک upstream تعریف کنید:
upstream app_backend {
least_conn;
server 127.0.0.1:3000;
server 127.0.0.1:3001;
keepalive 32;
}
server {
listen 80;
server_name api.example.com;
location / {
proxy_pass http://app_backend;
proxy_http_version 1.1;
proxy_set_header Connection "";
proxy_set_header Host $host;
proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
}
}
least_conn درخواست تازه را به نمونهای با کمترین اتصال فعال میفرستد. keepalive همراه با Connection "" اتصالها به سرویس پشتی را باز نگه میدارد و سربار ساخت اتصال تازه را کم میکند. اگر اتصال به یکی از نمونهها شکست بخورد، nginx درخواست را به نمونه بعدی میفرستد و سرور ناسالم را برای مدت کوتاهی کنار میگذارد (رفتار پیشفرض max_fails و fail_timeout).
محدودیت نرخ و فایلهای استاتیک
دو کار ساده دیگر، بار زیادی را از دوش اپلیکیشن برمیدارد. اول محدودیت نرخ درخواست (Rate Limiting) برای مسیرهای حساس مثل ورود یا API. دوم سرو کردن مستقیم فایلهای استاتیک توسط خود nginx، بدون اینکه درخواست به اپلیکیشن برسد:
limit_req_zone $binary_remote_addr zone=api_limit:10m rate=10r/s;
server {
listen 80;
server_name app.example.com;
location /static/ {
alias /var/www/app/static/;
expires 7d;
access_log off;
}
location /api/ {
limit_req zone=api_limit burst=20 nodelay;
proxy_pass http://127.0.0.1:3000;
proxy_set_header Host $host;
proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
}
}
دستور limit_req_zone مثل map در سطح http تعریف میشود و هر IP را به حدود ۱۰ درخواست در ثانیه محدود میکند؛ burst اجازه میدهد جهشهای کوتاه بدون خطا پذیرفته شوند. درخواستهای بیش از حد با کد ۵۰۳ رد میشوند و اگر ترجیح میدهید کد ۴۲۹ برگردد، limit_req_status 429; را اضافه کنید. این بلوک را با پیکربندی اصلی سایت ادغام کنید، نه اینکه یک server تکراری برای همان دامنه بسازید.
عیبیابی خطاهای رایج
اولین جای نگاه، لاگ خطاست:
sudo tail -f /var/log/nginx/error.log
- 502 Bad Gateway: اپلیکیشن اجرا نمیشود یا روی پورت دیگری است. با
curl http://127.0.0.1:3000مستقیم آزمایش کنید. - 504 Gateway Timeout: اپلیکیشن دیر پاسخ میدهد؛ علت کندی را پیدا کنید و فقط در صورت نیاز واقعی
proxy_read_timeoutرا بالا ببرید. - 413 Request Entity Too Large: حجم آپلود از
client_max_body_sizeبیشتر است. - حلقه ریدایرکت پس از HTTPS: اپلیکیشن هدر
X-Forwarded-Protoرا نمیخواند و فکر میکند درخواست HTTP است.
قدم بعدی
با همین الگو میتوانید هر اپلیکیشنی را منتشر کنید؛ مثلاً پروژهای که در آموزش Next.js App Router ساختهاید یا کانتینرهای آموزش Docker. برای استقرار خودکار پس از هر push هم CI/CD با GitHub Actions را ببینید.




دیدگاهها
دیدگاهها پس از بررسی تحریریه منتشر میشوند. توهین، تبلیغ و لینکهای بیربط حذف میشوند؛ نقد فنی و مستند همیشه خوشآمد است.
هنوز کسی چیزی ننوشته. اولین دیدگاه را شما ثبت کنید.