زیرساخت بهعنوان کد (IaC)؛ مقایسه Terraform و Ansible
زیرساخت بهعنوان کد چیست و Terraform و Ansible چه فرقی دارند؟ مقایسه عملی تأمین زیرساخت و مدیریت پیکربندی، با مثال HCL و Playbook و الگوی ترکیب هر دو.

فهرست مطالب
زیرساخت بهعنوان کد یعنی سرور، شبکه، DNS و پیکربندی نرمافزار را بهجای کلیک در پنل یا اجرای دستی دستورها، در فایلهای متنی تعریف کنید و مثل کد در Git نگه دارید. Terraform و Ansible دو ابزار شناختهشده این حوزهاند که اغلب با هم مقایسه میشوند، در حالی که برای دو مسئله متفاوت ساخته شدهاند. در این مطلب تفاوت آنها را با مثال عملی میبینیم و توضیح میدهیم هرکدام کجا به کار میآید.
خلاصه در یک نگاه
- Terraform برای ساختن زیرساخت است؛ Ansible برای پیکربندی آنچه ساخته شده.
- Terraform وضعیت را در فایل state نگه میدارد؛ Ansible بدون state و بدون عامل با SSH کار میکند.
- بسیاری از تیمها هر دو را کنار هم به کار میبرند.
- OpenTofu جایگزین متنباز و سازگار Terraform است.
زیرساخت بهعنوان کد چیست و چرا مهم است؟
زیرساخت بهعنوان کد (Infrastructure as Code یا IaC) همان کاری را با سرورها میکند که Git با کد کرد. وقتی تنظیمات در فایل است:
- تکرارپذیر است: محیط تست و محیط عملیاتی از یک تعریف ساخته میشوند و «روی سرور تست کار میکرد» کمتر پیش میآید.
- قابل بازبینی است: هر تغییر زیرساخت یک Pull Request است که همکاران پیش از اعمال میبینند.
- تاریخچه دارد: میدانید چه کسی، کی و چرا یک پورت را باز کرد.
- خودکار است: میتوانید اعمال تغییرات را به خط لوله CI/CD بسپارید.
دشمن اصلی IaC رانش پیکربندی (Configuration Drift) است: وقتی کسی دستی روی سرور چیزی را عوض میکند و تعریف کد دیگر با واقعیت یکی نیست.
دو پرسش کلیدی: تأمین یا پیکربندی؟ اعلانی یا رویهای؟
برای فهم تفاوت Terraform و Ansible دو تمایز را باید بشناسید.
تأمین زیرساخت (Provisioning) در برابر مدیریت پیکربندی (Configuration Management). تأمین یعنی ساختن منابع: ماشین مجازی، شبکه، load balancer، رکورد DNS، باکت ذخیرهسازی. مدیریت پیکربندی یعنی آنچه داخل سرور است: بستهها، کاربران، فایلهای تنظیمات، سرویسها.
اعلانی (Declarative) در برابر رویهای (Procedural). در سبک اعلانی میگویید «نتیجه باید این باشد» و ابزار مسیر رسیدن را پیدا میکند. در سبک رویهای مراحل را به ترتیب مینویسید. Terraform کاملاً اعلانی است. Playbookهای Ansible به ترتیب اجرا میشوند، اما بیشتر ماژولهایش وضعیت نهایی را توصیف میکنند؛ پس Ansible ترکیبی از هر دو است.
Terraform در یک نگاه
طبق معرفی رسمی Terraform، این ابزار (که در فارسی «ترافرم» هم نوشته میشود) منابع ابری و داخلی را در فایلهای پیکربندی خوانا تعریف میکند و چرخه کارش سه مرحله دارد: نوشتن، طرح (Plan) و اعمال (Apply). پیکربندی به زبان HCL نوشته میشود و ارتباط با هر سرویس از طریق یک Provider انجام میگیرد؛ از ارائهدهندههای ابری تا DNS و حتی Docker.
مثال زیر با Provider پرکاربرد و جامعهمحور kreuzwerker/docker یک کانتینر nginx میسازد؛ برای اجرایش فقط Docker و Terraform (یا OpenTofu) لازم است:
terraform {
required_providers {
docker = {
source = "kreuzwerker/docker"
version = "~> 4.0"
}
}
}
provider "docker" {}
resource "docker_image" "nginx" {
name = "nginx:1.28-alpine"
keep_locally = true
}
resource "docker_container" "web" {
name = "iac-demo-web"
image = docker_image.nginx.image_id
ports {
internal = 80
external = 8080
}
}
output "url" {
value = "http://localhost:8080"
}
terraform init # download providers
terraform plan # preview changes
terraform apply # create resources after confirmation
terraform destroy # remove everything this config created
terraform plan مهمترین دستور روزانه است: پیش از هر تغییر دقیقاً نشان میدهد چه چیزی ساخته، عوض یا حذف میشود. اگر پورت را در فایل تغییر دهید و دوباره plan بگیرید، Terraform تشخیص میدهد کانتینر باید از نو ساخته شود.
فایل state را جدی بگیرید
Terraform برای اینکه بداند کدام منبع واقعی به کدام تعریف مربوط است، فایل state نگه میدارد؛ به تعبیر مستندات، منبع حقیقت محیط شما. در کار تیمی این فایل باید در یک backend راه دور با قابلیت قفل نگهداری شود تا دو نفر همزمان تغییر اعمال نکنند. state میتواند رمز و کلید را بهصورت متن ساده داشته باشد؛ پس هرگز آن را commit نکنید و دسترسی به آن را محدود نگه دارید.
ماژولها و چند محیط
وقتی پروژه بزرگتر شد، تکرار یک تعریف برای محیط تست و عملیاتی خطاساز است. Terraform برای این کار ماژول (Module) دارد: یک پوشه پیکربندی با ورودی (variable) و خروجی (output) که مثل یک تابع چند بار با مقادیر متفاوت فراخوانی میشود. الگوی رایج این است که هر محیط پوشه یا backend جدای خودش را داشته باشد تا تغییر آزمایشی هرگز به state محیط عملیاتی نرسد. نسخه Providerها را هم با version محدود کنید و فایل .terraform.lock.hcl را commit کنید تا همه اعضای تیم و خط لوله CI دقیقاً همان نسخه را دریافت کنند.
Ansible در یک نگاه
مستندات Ansible سه ویژگی اصلی آن را اینطور خلاصه میکند: بدون عامل است و چیزی روی سرورها نصب نمیشود، با SSH و اعتبارنامههای موجود سیستمعامل کار میکند و خودتوان (Idempotent) است؛ یعنی اگر سیستم در وضعیت توصیفشده باشد، اجرای دوباره Playbook چیزی را تغییر نمیدهد.
دو فایل لازم دارید. فهرست سرورها یا Inventory:
[web]
203.0.113.10 ansible_user=deploy
203.0.113.11 ansible_user=deploy
و یک Playbook که وضعیت مطلوب را توصیف میکند:
- name: Configure web servers
hosts: web
become: true
tasks:
- name: Install nginx
ansible.builtin.apt:
name: nginx
state: present
update_cache: true
- name: Publish a simple home page
ansible.builtin.copy:
content: "Managed by Ansible\n"
dest: /var/www/html/index.html
owner: root
group: root
mode: "0644"
- name: Ensure nginx is running and enabled
ansible.builtin.service:
name: nginx
state: started
enabled: true
ansible-playbook -i inventory.ini site.yml --check --diff -K # dry run
ansible-playbook -i inventory.ini site.yml -K
گزینه -K (کوتاهشده --ask-become-pass) رمز sudo کاربر deploy را میپرسد؛ بدون آن، become روی سروری که sudo رمز میخواهد شکست میخورد. حالت --check بدون اعمال تغییر نشان میدهد چه چیزی عوض میشود و --diff تفاوت فایلها را نمایش میدهد. روی سروری که هنوز nginx ندارد، وظیفه آخر در حالت --check ممکن است خطای «سرویس پیدا نشد» بدهد، چون نصب واقعاً انجام نشده است. اجرای دوم Playbook باید برای همه وظیفهها ok نشان دهد، نه changed؛ این نشانه خودتوانی است.
مقایسه Terraform و Ansible
| معیار | Terraform | Ansible |
|---|---|---|
| کاربرد اصلی | تأمین و تغییر زیرساخت | پیکربندی سیستمعامل و نرمافزار |
| سبک | اعلانی | Playbook ترتیبی با ماژولهای اعلانی |
| زبان | HCL | YAML |
| وضعیت | فایل state | بدون state؛ هر بار وضعیت را روی سرور بررسی میکند |
| نحوه اتصال | API ارائهدهندهها از طریق Provider | SSH (و WinRM برای ویندوز) |
| پیشنمایش تغییر | terraform plan |
--check --diff |
| حذف منابع | terraform destroy کل پیکربندی را حذف میکند |
باید وظیفه حذف را صریحاً بنویسید |
| نقطه قوت | چرخه عمر کامل منابع ابری و وابستگی میان آنها | کارهای داخل سرور و عملیات روزمره |
یک قاعده سرانگشتی: اگر پرسش شما «این منبع باید وجود داشته باشد یا نه» است، Terraform. اگر پرسش «داخل این سرور چه باید نصب و تنظیم شود» است، Ansible.
الگوی رایج: هر دو با هم
در بسیاری از تیمها گردش کار اینطور است: Terraform ماشینهای مجازی، شبکه و رکوردهای DNS را میسازد و IPها را در output برمیگرداند. از همین خروجی، Inventory برای Ansible ساخته میشود و Ansible امنسازی سیستمعامل، نصب nginx و استقرار اپلیکیشن را انجام میدهد. گامهای دستیای که در راهنمای راهاندازی امن سرور Ubuntu و آموزش ریورس پراکسی nginx انجام دادیم، دقیقاً همان چیزهاییاند که ارزش تبدیل شدن به یک Playbook را دارند.
اگر بار کاری شما روی Kubernetes است، سهم Ansible کمتر میشود؛ Terraform کلاستر را میسازد و پیکربندی اپلیکیشنها با مانیفستهای خود Kubernetes انجام میشود. آموزش کوبرنتیز برای مبتدیها این بخش را توضیح میدهد.
مجوز Terraform و ظهور OpenTofu
HashiCorp در اوت ۲۰۲۳ اعلام کرد مجوز نسخههای آینده محصولاتش، از جمله Terraform، از MPL 2.0 به Business Source License (BSL) تغییر میکند. در واکنش، چند شرکت انشعابی متنباز به نام OpenTofu ساختند. طبق پرسشهای متداول OpenTofu، این پروژه به بنیاد لینوکس سپرده شده و با فایلهای state ساختهشده تا Terraform 1.5 سازگار است. برای بیشتر کاربران، از جمله مثال همین مطلب، دستورها و HCL تقریباً یکساناند و کافی است terraform را با tofu جایگزین کنید. پیش از انتخاب در سازمان، شرایط مجوز را با واحد حقوقی بررسی کنید.
نکته برای توسعهدهندگان در ایران
برخی سرویسهای شرکتهای آمریکایی، از جمله دریافت باینریها و Providerها از زیرساخت HashiCorp، ممکن است به دلیل مقررات صادراتی از IPهای ایران در دسترس نباشند. OpenTofu رجیستری مستقل خودش را دارد (دسترسپذیری آن را هم در شبکه خودتان آزمایش کنید) و Ansible را هم میتوان از مخزن رسمی توزیع لینوکس یا از طریق pip نصب کرد؛ اگر سرور شما در ایران است، از میرورهای معتبر مخزنهای Ubuntu و PyPI استفاده کنید. در هر حال از منابع ناشناس باینری دانلود نکنید؛ ابزار IaC به کلیدهای دسترسی کل زیرساخت شما دسترسی دارد.
از کجا شروع کنیم؟
اگر یک یا دو سرور دارید، با Ansible شروع کنید: همان دستورهایی را که دستی اجرا میکنید به Playbook تبدیل کنید. وقتی تعداد منابع ابری زیاد شد یا چند محیط همشکل لازم داشتید، Terraform یا OpenTofu را اضافه کنید. در هر دو حالت، اجرای خودکار plan یا --check در هر Pull Request با CI/CD در GitHub Actions قدم بعدی منطقی است.




دیدگاهها
دیدگاهها پس از بررسی تحریریه منتشر میشوند. توهین، تبلیغ و لینکهای بیربط حذف میشوند؛ نقد فنی و مستند همیشه خوشآمد است.
هنوز کسی چیزی ننوشته. اولین دیدگاه را شما ثبت کنید.